राज्य शिक्षा केंद्र मध्य प्रदेश भोपाल
वार्षिक परीक्षा सत्र 2024-25
विषय - संस्कृत
समय - 2½ Hours
कक्षा - 8वीं पूर्णांक - 60
प्रश्न - 1. वन्देमातरम् अस्ति-
(वन्देमातरम् है-)
(A) राष्ट्रगीतम् (राष्ट्रगीत)
(B) राष्ट्रगानम् (राष्ट्रगान)
(C) लोकगीतम् (लोकगीत)
(D) सुगमङ्गीसतम् (सुगम संगीत)
उत्तर : (A) राष्ट्रगीतम् (राष्ट्रगीत)
प्रश्न - 2. भुवनेश्वरीदेवी नरेंद्रनाथस्य अस्ति-
(भुवनेश्वरी देवी नरेंद्रनाथ की हैं-)
(A) सुता (पुत्री)
(B) भगिनी (बहन)
(C) माता (माता)
(D) भार्या (पत्नी)
उत्तर : (C) माता (माता)
प्रश्न - 3. परोक्षे कार्यहन्तारं प्रियवादिनम्।
(परोक्ष में कार्य को बिगाड़ने वाले और सामने मीठा बोलने वाले-)
(A) अप्रत्यक्षे (अप्रत्यक्ष)
(B) प्रत्यक्षे (प्रत्यक्ष)
(C) समक्षे (सामने)
(D) सर्वत्र (सब जगह)
उत्तर : (A) अप्रत्यक्षे (अप्रत्यक्ष)
प्रश्न - 4. हट्टे आगत्य ग्रामीणजनाः परस्परम् मिलित्वा कुर्वन्ति-
(हाट/बाजार में आकर ग्रामीण लोग आपस में मिलकर करते हैं-)
(A) विक्रीणन्ति (बेचते हैं)
(B) युद्धं कुर्वन्ति (युद्ध करते हैं)
(C) संवादं वार्तालापं च (संवाद और बातचीत)
(D) ताडयन्ति (मारते हैं)
उत्तर : (C) संवादं वार्तालापं च (संवाद और बातचीत)
प्रश्न - 5. अन्यपदप्रधानसमासः भवति-
(जिसमें अन्य पद प्रधान होता है, वह समास होता है-)
(A) बहुव्रीहिसमासः (बहुव्रीहि समास)
(B) द्विगुसमासः (द्विगु समास)
(C) द्वन्द्वसमासः (द्वन्द्व समास)
(D) तत्पुरुषसमासः (तत्पुरुष समास)
उत्तर : (A) बहुव्रीहिसमासः (बहुव्रीहि समास)
प्रश्न - 6. दरबारभवनं ओरछा नगरे अस्ति।
(दरबार भवन ओरछा नगर में है।)
प्रश्न - 7. उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम्
(उदार चरित्र वालों के लिए तो पूरी पृथ्वी ही परिवार है।)
प्रश्न - 8. राज्ञा महिष्मता निर्मिता माहिष्मती
(राजा महिष्मत द्वारा निर्मित माहिष्मती है।)
प्रश्न - 9. ऋतुसंहारे षड् ऋतूणां वर्णनम् अस्ति।
(ऋतुसंहार में छह ऋतुओं का वर्णन है।)
प्रश्न - 10. आसीत् पदे लङ् लकारः अस्ति।
('आसीत्' पद में लङ् लकार है।)
प्रश्न - 11. भू-जल-वायुसेनानां पथचलनादिकं कथं भवति ?
(थल-जल-वायु सेनाओं का पथ संचलन आदि कैसा होता है?)
उत्तर :– भू-जल-वायुसेनानां पथचलनादिकं अद्भुतं चित्ताकर्षकं च भवति।
(थल-जल-वायु सेनाओं का पथ संचलन अद्भुत और चित्ताकर्षक होता है।)
प्रश्न - 12. जपतो किं नास्ति ?
(जपने वाले के पास क्या नहीं होता?)
उत्तर :– जपतो पातकं नास्ति।
(जपने वाले के पास पाप नहीं होता।)
प्रश्न - 13. 'वानरसेना' इति नाम्नी केषां संघटनं आसीत्?
('वानरसेना' नाम का संगठन किनका था?)
उत्तर :– 'वानरसेना' इति नाम्नी बालकानां संघटनं आसीत्।
('वानरसेना' नाम का संगठन बालकों का था।)
प्रश्न - 14. मक्षिका कम् उपायं पृष्टवती?
(मक्खी ने किससे उपाय पूछा?)
उत्तर :– मक्षिका चतुरं मण्डूकं (मेघनादं) उपायं पृष्टवती।
(मक्खी ने चतुर मेढक (मेघनाद) से उपाय पूछा।)
प्रश्न - 15. 'ज्ञानात्' शब्दे का विभक्तिः अस्ति?
('ज्ञानात्' शब्द में कौन सी विभक्ति है?)
उत्तर :– 'ज्ञानात्' शब्दे पञ्चमी विभक्तिः अस्ति।
('ज्ञानात्' शब्द में पंचमी विभक्ति है।)
प्रश्न - 16. सर्वत्र धनं किम् अस्ति ?
(सब जगह धन क्या है?)
उत्तर :– सर्वत्र धनं शीलम् अस्ति।
(सब जगह धन शील (अच्छा आचरण) है।)
प्रश्न - 17. विक्रमादित्यः लोके कथं प्रसिद्धः?
(विक्रमादित्य संसार में क्यों प्रसिद्ध हैं?)
उत्तर :– विक्रमादित्यः लोके तस्य न्यायप्रियतया शौर्येण च प्रसिद्धः।
(विक्रमादित्य संसार में अपनी न्यायप्रियता और वीरता के लिए प्रसिद्ध हैं।)
प्रश्न - 18. मक्षिका गजस्य कर्णयोः किं कृतवती ?
(मक्खी ने हाथी के कानों में क्या किया?)
उत्तर :– मक्षिका गजस्य कर्णयोः वीणावादनं कृतवती।
(मक्खी ने हाथी के कानों में वीणा वादन (गुंजन) किया।)
प्रश्न - 19. अहिल्याबाई कीदृशी महिला आसीत्?
(अहिल्याबाई कैसी महिला थीं?)
उत्तर :– अहिल्याबाई प्रजावत्सला, धर्मपरायणा, न्यायनिष्ठा च महिला आसीत्।
(अहिल्याबाई प्रजाप्रेमी, धर्मपरायण और न्यायनिष्ठ महिला थीं।)
प्रश्न - 20. निम्नलिखितसंख्याः संस्कृतशब्देषु लिखत ।
(निम्नलिखित संख्याओं को संस्कृत शब्दों में लिखिए।)
उत्तर :–
(अ) 20 - विंशतिः (बीस)
(आ) 35 - पञ्चत्रिंशत् (पैंतीस)
(इ) 44 - चतुश्चत्वारिंशत् (चवालीस)
प्रश्न - 21. अधोलिखितप्रश्नानाम् उत्तरं निर्देशानुसारं लिखत -
(नीचे लिखे प्रश्नों के उत्तर निर्देशानुसार लिखिए-)
उत्तर :–
(अ) 'हसामि' इति पदे किं वचने लिखत ? -
एकवचनम् ('हसामि' पद में एकवचन है।)
(ब) 'नवरात्रि' शब्दे समासः अस्ति? - द्विगुसमासः
('नवरात्रि' शब्द में द्विगु समास है।)
(स) 'परोपकारः' इति पदस्य सन्धि विच्छेदं कुरूत। - पर + उपकारः
('परोपकारः' का संधि विच्छेद पर + उपकारः है।)
प्रश्न - 22. स्वपाठ्यपुस्तकात् एकं शलोकं लिखत् यः अस्मिन् प्रश्न पत्रे नास्ति ?
(अपनी पाठ्यपुस्तक से एक श्लोक लिखिए जो इस प्रश्न पत्र में न हो।)
उत्तर :–
विद्वत्वं च नृपत्वं च नैव तुल्यं कदाचन।
स्वदेशे पूज्यते राजा विद्वान् सर्वत्र पूज्यते।।
(विद्वत्ता और राजा की तुलना कभी नहीं हो सकती; राजा केवल अपने देश में पूजा जाता है, जबकि विद्वान सब जगह पूजा जाता है।)
प्रश्न - 23. अधोलिखितगद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृते लिखत
(नीचे लिखे गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर संस्कृत में लिखिए-)
गद्यांश: 'बहुजन हिताय बहुजन सुखाय' इत्यस्मिन् कार्ये संलग्नस्य स्वामी विवेकानन्दस्य बाल्यकालस्य नाम नरेन्द्रनाथः आसीत्। तस्य जन्म जनवरी मासस्य द्वादशे दिनांके 1863 खिस्ताब्दे (12 जनवरी 1863) कोलकातानगरे अभवत्। तस्य मातुः नाम भुवनेश्वरी देवी आसीत्। तस्य पिता विश्वनाथदत्तः लब्धप्रतिष्ठः अभिभाषकः आसीत्।
उत्तर :–
(क) विवेकानन्दस्य बाल्यकालस्य नाम किम् आसीत् ? - नरेन्द्रनाथः
(विवेकानंद के बचपन का नाम नरेन्द्रनाथ था।)
(ख) विवेकानन्दस्य जन्म कुत्र अभवत् ? - कोलकातानगरे
(विवेकानंद का जन्म कोलकाता नगर में हुआ था।)
(ग) भुवनेश्वरी देवी कस्य मातुः नाम आसीत् ? - स्वामी विवेकानन्दस्य
(भुवनेश्वरी देवी स्वामी विवेकानंद की माता का नाम था।)
(घ) लब्धप्रतिष्ठः अभिभाषकः कः आसीत् ? - विश्वनाथदत्तः
(प्रतिष्ठित वकील विश्वनाथ दत्त थे।)
(ङ) सुखाय इति पदे का विभक्तिः अस्ति? लिखत। - चतुर्थी विभक्तिः
('सुखाय' पद में चतुर्थी विभक्ति है।)
प्रश्न - 24. अधोलिखितपद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तरं लिखत-
(नीचे लिखे पद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर लिखिए-)
पद्यांश: कस्तूरी जायते कस्मात्, को हन्ति करिणां कुलम्। किं कुर्यात् कातरो युद्धे मृगात् सिंहः पलायनम् ।।
उत्तर :–
क) कस्तूरी कस्मात् जायते? - मृगात्
(कस्तूरी मृग से पैदा होती है।)
ख) कातरः युद्धे कि कुर्यात् ? - पलायनम्
(कायर युद्ध में पलायन (भागना) करता है।)
ग) करिणां कुलं कः हन्ति ? - सिंहः
(हाथियों के समूह को सिंह मारता है।)
घ) 'मृगात्' शब्दे का विभक्तिः? - पञ्चमी विभक्तिः
('मृगात्' शब्द में पंचमी विभक्ति है।)
ङ) 'सिंह' शब्दस्य पर्यायपदं लिखत। - मृगेन्द्रः / केशरी
(सिंह शब्द का पर्यायवाची मृगेन्द्र या केशरी है।)
प्रश्न - 25. अधोलिखितशब्दैः पत्र पूरयत्-
(नीचे लिखे शब्दों से पत्र को पूरा कीजिए-)
शब्द: (सुरेश्वरः, अत्रागत्य, स्वग्रामं, आनन्दम्, सप्रेम नमस्कारः)
उत्तर :–
प्रिय मित्र राजेश !
भैसोदामण्डीतः
दिनांक:-25/01/2025
सप्रेम नमस्कारः। अहं ग्रीष्मावकाशे स्वग्रामं आगतवान् । स्वगृहे स्थित्वा ग्राम्यजीवनस्य आनन्दम् अनुभवामि । प्रार्थयामि यत् भवान् अपि नगरीयकोलाहलात् किञ्चित् कालम् अत्रागत्य पश्यतु। अस्तु पत्रं समापयामि। स्वकीयपितृपादयोः मम प्रणतिं समर्पय।
भवतः मित्रम्
सुरेश्वरः
प्रश्न - 26. अधोलिखितेषु एकस्मिन् विषये पंचवाक्येषु संस्कृते निबन्धं लिखत-
(नीचे लिखे में से किसी एक विषय पर पाँच वाक्यों में संस्कृत में निबंध लिखिए-)
विषय: (अ) विद्यालयः, (ब) पुस्तकम्, (स) उद्यानम्
उत्तर :– (अ) विद्यालयः
1. मम विद्यालयस्य नाम शासकीय-उत्कृष्ट-विद्यालयः अस्ति। (मेरे विद्यालय का नाम शासकीय उत्कृष्ट विद्यालय है।)
2. मम विद्यालयः अतीव विशालः सुन्दरः च अस्ति। (मेरा विद्यालय बहुत विशाल और सुंदर है।)
3. विद्यालये एकं सुन्दरं उद्यानमपि अस्ति। (विद्यालय में एक सुंदर बगीचा भी है।)
4. मम विद्यालये बहवः शिक्षकाः पाठयन्ति। (मेरे विद्यालय में बहुत से शिक्षक पढ़ाते हैं।)
5. अहम् प्रतिदिनं विद्यालयं गच्छामि। (मैं प्रतिदिन विद्यालय जाता हूँ।)
नीचे 👇जानकारी से संबंधित पीडीएफ देखें और डाउनलोड करें।
पब्लिक 💬 टिप्पणियाँ (Comments) (0)
अभी तक कोई टिप्पणी नहीं है। पहली टिप्पणी करें!
अपनी टिप्पणी (Comment) दें। 👇